uritrottoir

15-08-2018 - Woord van de Dag - Van Dale Uitgevers

uritrottoir

Net als andere grote steden heeft Parijs last van wildplassers. Daarom is de stad voortdurend op zoek naar plasfaciliteiten (voor mannen) die als alternatief voor wildplassen kunnen dienen. Vandaar dat bewoners en bezoekers van Parijs daar sinds kort een nieuw soort … Lees verder

Net als andere grote steden heeft Parijs last van wildplassers. Daarom is de stad voortdurend op zoek naar plasfaciliteiten (voor mannen) die als alternatief voor wildplassen kunnen dienen. Vandaar dat bewoners en bezoekers van Parijs daar sinds kort een nieuw soort openbaar urinoir kunnen aantreffen: het uritrottoir. Dat ziet eruit als een plantenbak met daaronder een reservoir dat mannen kunnen gebruiken als urinoir. De urine wordt opgevangen in een bak met stro, die geregeld wordt geleegd en waarvan de inhoud wordt gebruikt om planten op te kweken. Het uritrottoir is niet alleen ecologisch verantwoord, maar ook geurvrij.

Hoe ideaal het uritrottoir ook lijkt, toch is het verschijnsel vandaag in het nieuws omdat niet iedereen er blij mee is. Vooral de plaatsing van een uritrottoir op het peperdure, toeristische eiland midden in de hoofdstad, leidde tot boze reacties, schrijft het Dagblad van het Noorden vandaag:

Wie urineert in het rode uritrottoir kan tegelijkertijd de gasten bewonderen op de rondvaartboten, die daar om de haverklap voorbij varen. ‘Dit is toch niet te geloven’, zegt fotograaf Grégory, een van de bewoners van de buurt. ‘Dat we iets doen tegen wildplassen is heel goed. Maar je kan zo’n ding toch niet midden op de stoep zetten?’

Uritrottoir maakte al in 2016 zijn debuut in het Frans. Het is in onze taal dus een Frans leenwoord, dat vooralsnog bovendien verwijst naar een Frans verschijnsel. Het is gevormd als een porte-manteauwoord (mot-valise zeggen de Fransen) van urinoir en trottoir, twee Franse woorden die zelf ook als leenwoord in onze taal bekend zijn. Het woord blijkt een merknaam te zijn. Pas als een merknaam (ook) als soortnaam wordt gebruikt, maakt het kans op vermelding in het woordenboek.

Definitie

uritrottoir (het, -s) op het trottoir geplaatst openluchturinoir waarin de urine wordt opgevangen in een met stro gevuld reservoir, dat periodiek wordt geleegd en waarvan de inhoud dient als meststof voor de plantenteelt

 


babyclaim

14-08-2018 - Woord van de Dag - Van Dale Uitgevers

babyclaim

De Telegraaf schrijft vandaag dat duizenden vrouwen bij het UWV om compensatie hebben gevraagd, omdat ze als zelfstandig ondernemer geen bevallingsuitkering hebben gekregen: ‘Duizenden babyclaims naar UWV’, kopt de krant. Het woord babyclaim heeft nooit eerder in een Nederlandse krant gestaan. Het … Lees verder

De Telegraaf schrijft vandaag dat duizenden vrouwen bij het UWV om compensatie hebben gevraagd, omdat ze als zelfstandig ondernemer geen bevallingsuitkering hebben gekregen: ‘Duizenden babyclaims naar UWV’, kopt de krant.

Het woord babyclaim heeft nooit eerder in een Nederlandse krant gestaan. Het is dan ook een samenstelling waarvan de betekenis nog niet ingevuld is. Wordt het woord bijvoorbeeld gebruikt in de relationele sfeer – ‘Mijn jeugdige vriendin wil alleen maar verder met me als ik inga op haar babyclaim’ – dan heeft het een totaal andere betekenis dan wanneer het gebruikt wordt in de aangehaalde UWV-context. De betekenis van zo’n ‘lege’ taalvorm wordt ‘ingevuld’ door de context. Pas als het woord ook zonder die context meteen te begrijpen is, is het een begrip geworden. Wanneer het dan ook nog eens geregeld wordt gebruikt en dus courant is, wordt het interessant voor woordenboekmakers.

Babyclaim betekent in feite zoiets als claim van een als zzp’er werkende vrouw die ondanks het wettelijke recht op een uitkering na een bevalling geen of een te laag bedrag daarvoor heeft ontvangen. Bevallingsuitkeringsclaim luidt het prozaïsche alternatief, dat niet alleen erg lang is (in elk geval te lang voor een krantenkop), maar ook niet catchy. Vandaar dat De Telegraaf gekozen heeft voor het kortere en veel sterker emotioneel beladen woord babyclaim.

Kan zo’n woord een begrip worden?

In beginsel wel. De kans is aanwezig dat De Telegraaf nog wat vaker schrijft over de bedoelde uitkeringsclaims op grond van een bevalling. Als daarbij telkens weer babyclaim wordt gebruikt, krijgt dat woord voor Telegraaf-lezers vanzelf betekenis. Als het UWV het woord vervolgens overneemt en ook zelf gaat gebruiken, kan het zelfs een semi-officiële taalvorm worden, die dan waarschijnlijk ook door andere taalgebruikers wordt overgenomen. In dat geval hebben we niet meer met een loze taalvorm of een gelegenheidswoord te maken, maar met een volwaardige betekenisdrager, die – als hij een paar jaar beklijft – zelfs in het woordenboek zou kunnen komen. De weg naar het woordenboek is echter lang en vol gevaren (er kan bijvoorbeeld zomaar een synoniem komen, dat het woord verdringt) en de kans dat we babyclaim over vijf jaar nog eens aantreffen, is bovendien niet al te groot, omdat de babyclaims bij het UWV dan vast al wel afgehandeld zullen zijn.

Definitie

babyclaim (m, -s) claim van een als zzp’er werkende vrouw die ondanks het wettelijke recht op een uitkering na een bevalling geen of een te laag bedrag daarvoor heeft ontvangen